شخصيت هاي داستانهايي مورد بحث فقيري همگي مسلمان و شيعه هستند. بعضي از مسائل ديني را اصلا رعايت نمي كنند و بعضي را با تعصبي خاص به جا مي آورند؛ غيبت كردن از اين و آن، يكي از ويژگيها ي بارز و در عين حال منفي شخصيتهاي هاي فقيري است، اما در داستان حمام آرزو دارند قتل حضرت امير را روزه بگيرند؛ دوست دارند نماز بخوانند. نسبت به امام زاده ها احترام خاصي قائلند اما قسم دروغ براي بعضيشان به آب خوردن، مي ماند.

 در داستان عاشورا، شدت تعصبات ديني به حدي است كه ايفا كننده ي نقش شمر در مراسم تعزيه به ضرب تكه هاي سنگ، به دست زنان، از پا درمي آيد و جان مي بازد.

«شمر خنجرش را كشيد و علي اكبر از ترس زبانش بيرون آمده بود و دست و پا مي زد ترسيده بود؛ چنان صحنه طبيعي از آب در آمده بود كه هر كس كه سابقه ي قبلي با اين جريان نداشت فكر مي كرد واقعيت دارد . مخصوصا زنهاي عشاير كه از اين صحنه ها يا نديده يا كم ديده بودند و فرقي ميان راست يا باطل بودنش نمي گذاشتند براي آنها كسي كه بدي مي كرد شمر بود.چه از قرون و اعصار يادگار باشد و چه حي و حاضر، بدين جهت ناگهاني جنب و جوش عجيبي در آنها افتاد و تا مردم جنبيدند بابا حسين داشت زير ضربات مشت جان مي داد.» (دهكده پر ملال ص 126 )

نمونه عيني اينگونه تعصبات را آقاي بهمن بيگي، در كتاب «عرف و عادت در عشاير فارس» چنين آورده است:

«گاهي در تعصبات ديني چنان قوي هستند كه حدي براي آن متصور نيست. چند سال پيش در فيروز آباد، بساط تعزيه اي در عاشورا به پا كرده و عده اي از قشقايي ها نيز به    گفته ي خودشان به تماشا آمده بودند هنگامي كه كار تعزيه به آنجايي رسيد كه شمر شمشير خود را بر سر امام فرود مي آورد مرد لاغر بلند اندامي به نام سلطان حسين با چوب ششپري كه در دست داشت از ميان جمعيت بيرون آمده، با همه نيرويي كه در دست داشت بر سر شمر كوفت . شمر بيچاره ازاسب فرو افتاد و زير پاي شتري كه يكي از دختران خانواده ي امام بر فراز آن بودند، غلطيد از ميان همهمه و غوغا، صداي لرزان و مرتعش سلطان حسين به گوش مي رسيد كه مي گفت: آقاي من هزار سال پيش غريب و بي كس بود ولي حالا كه اين همه جمعيت دارد چرا در دست چنين ظالمي گرفتار و اسير باشد.»

در اين داستان از آيين عزاداري و تعزيه در روستاهاي فارس سخن به ميان آمده، كه زنها ابتدا ميدان را آب پاشي و تميز مي كنند؛ مردها علم ها را بالا مي آورند و شب مردم زودتر شام مي خورند؛ با هيزم وسط ميدان را روشن مي كنند و اگر كسي چراغ زنبوري داشته باشد همراه خود مي آورند؛ بچه ها در كوچه ها مي گذرند و نوحه مي خوانند و بدين وسيله مردم را به شركت در مراسم فرا مي خوانند.

 در ابتداي اين داستان به شعرهاي محلي اشاره شده كه به عنوان نوحه خوانده مي شود. جوهره ي اين شعرها صفا، سادگي و صداقت روستائيان است در دوستداري سيدالشهدا (ع).اشعار بدين گونه اند:

    حسين كه لشكرش نه بيد                   جنگ كردنش از سي چه بيد

برگردان: حسين (ع)، كه لشكري نداشت چرا به جنگ پرداخت؟

عزاداران:پس تو چني، پس ما چنيم: (همان ص120)

 برگردان: پس تو چه هستي، پس ما چه هستيم. (همه ي ما لشكر او هستيم)

اعتقاد شديد به سادات و اجداد آنها كه برگرفته ازمكتب شعيه است، در ميان روستائيان داستان حمام ديده مي شود.

علي گفت: «سيد جد تنديه، قربونش برم، آهش برو برگرد نداره.» (همان ص 78)

 «سيد، اولاد پيغمبر، مگه ميشه تو روش نگاه كرد، چه خواسته شكايتش هم بكنيم.» (همان ص 85)

اعتقاد به حضرت عباس در روستاها و ايلات فارس بسيار شديد و قسم به آن حضرت بالاترين سوگندي است كه مردم به آن باور دارند. فقيري در چند داستان از دست به دامن شدن شخصيتهايش به حضرت عباس (ع) اشاره كرده است:

 «يا خدا يا حضرت عباس حالا كه برميگردم، ننم زنده باشه.» (كوفيان ص 38)

در داستان مدرسه، هنگامي كه ديوار مدرسه به روي اخضر مي افتد، معلم بي اختيار مي گويد: « يا حضرت عباس يا امام رضاي غريب خودت نگرش دار.» (كوچه باغ هاي اضطراب ص 26)

بهمن بيگي، در مورد اعتقاد مردم روستاهاي فارس به حضرت عباس مي نويسد: «براي يك ايلياتي، حضرت عباس، خيلي بيش از مقدسان و بزرگان ديني ارزش دارد؛ بايد اصولاً اينان را «حضرت عباسي» نام نهاد. اين علاقه از رشادت و شجاعت غير قابل ترديد آنها سرچشمه مي گيرد و به هيچ عامل ديگري ربطي ندارد، زيرا ايلياتي ها شيفته شجاعتند و هر كس را از دوست و دشمن اگر شجاع باشد مي پرستند.»

شخصيت هاي فقيري، به امام زاده ها اعتقاد فراواني دارند؛ به آنها قسم  مي خورند  و از آنها استمداد مي طلبند. در چند داستان از شاه چراغ شيراز، سخن به ميان آمده؛   در داستان اي واويلا، كيسه كش حمام، از معلم مي خواهد وقتي به شيراز رفت ،به حرم شاهچراغ برود و دعا كند كه باران ببارد. در داستان ره آورد سالار كريم از معلم مي خواهد براي او كفني بگيرد و دور حرم شاهچراغ بگرداند. در داستان ليلك سياه رحيم به آسونه ي (آستانه ) سيد علاالدين حسين، از امام زاده هاي شيراز، قسم مي خورد. در داستانهاي فقيري به امام زاده ها ديگري؛ مانند سيد اجه ي غريب (سيد تاج الدين غريب) سيد مير محمد و امام زاده حسن نيز اشاره رفته است .

چنانكه در مثال هاي فو ق ديده مي شود شخصيت هاي فقيري همگي شعيه مذهب هستند و متاسفانه اين را هم بدانيم كه تنفر روستائيان و ايلياتي ها، نسبت به مذهب اهل سنت به مراتب بيشتر از تنفر آنها از اديان ديگر است. قسم به  «سَرعُمر» به حالت تمسخر بسيار رايج است كه در داستان دشتبان، به آن اشاره شده است. در اين داستان وقتي زن به مرد اعتراض مي كند كه بچه ندارد  و مرد جوابش را مي دهد؛ زن به حالت مسخره مي گويد: «سر عمر هم تو هم حرف زدي.» (همان ص 112)

بهمن بيگي در كتاب «عرف و عادت عشاير فارس» به اين نكته اشاره كرده است: «گويا افراد ايل قبل از آنكه مسلمان شوند، شيعه بوده اند و بدين لحاظ حس تنفر آنان از مذهب اهل سنت به مراتب بيش از اديان و مذاهب ديگر است.»

استاد سيدجعفر شهيدي به دیار باقی شتافت.اين مورخ و پژوهشگر پيشكسوت حدود ساعت 11 امروز يكشنبه بيست و سوم دي‌ماه پس از تحمل مدتي بيماري به ديدار حق شتافت.

دكتر سيدجعفر شهيدي با داشتن بیش از 15 كتاب ارزنده و تاليف حدود 120 مقاله از شاخص ترین تاریخ‌نگاران مذهبی معاصر ایران است.

او در سال 1297 در خانواده ای مذهبی در بروجرد به دنیا آمد و تحصیلات عمومی خود را همانجا و در کنار خانواده اش گذراند.


وي چند سالي را در عوالم طلبگي در قم سپري و محضر آيت‌الله بروجردي و بسياري از مراجع و بزرگان ديني را درك كرده بود. برخورد با شادروان محمد معين باب آشنائي و معرفي وي را به حضور استاد علامه، مرحوم دهخدا فراهم كرد و بعد از تشكيل سازمان لغت‌نامه دهخدا، معاونت سازمان رابه‌عهده گرفت. 

اخذ درجه دكتري با امتياز والا و استادي دانشكده ادبيات در فاصله سال‌هاي 1340 به بعد جزو مرحله دوم زندگاني استاد شهيدي بود. 

بعد از مرگ مرحوم معين، شهيدي مسئوليت اداره سازمان لغت نامه دهخدا را بر عهده گرفت. او در زمينه هاي ادب عرب و فارسي استادي بنام بود و درك محضر و مجالست با استاداني نظير بديع الزمان فروزانفر، دهخدا، جلال همائي و محمد معين اعتبار علمي و معنوي او را دو چندان كرد. 

تأليفات و مقالات علمي و ادبي اين استاد بزرگ فراوان است كه از جمله آنان مي‌شود به اين آثار اشاره كرد: زندگينامه ابوذر غفاري، انقلاب بزرگ، زندگي حضرت سجاد (ع)، زندگاني حضرت فاطمه (س)، زينب (س) شيرزن كربلا، محدوديت در اسلام، جنايتكاران چه مي‌انديشند، تصحيح و حاشيه بر كتاب دره نادره، ميرزا محمد خان استر آبادي كه از نثرهاي مصنوع متكلف است و تعليقات شهيدي بر آن و بررسي دقائق و مشكلات تنها با خامه قدرتمند وي توانست مقبوليت عامه پيدا كند. 

شهيدي تا پيش از بيماري‌اش در مقطع دكتري ادبيات فارسي چند ساعتي را به افاضه علمي مشغول بود و بقيه اوقات را در سازمان لغت‌نامه دهخدا به نظارت و مديريت سپري مي‌كرد. 

از جمله افتخارات این استاد فقید می توان به دريافت درجه استادي افتخاري از دانشگاه پكن در سال1373،رياست افتخاري انجمن بين المللي استادان زبان و ادبيات فارسي، انتخاب به عنوان استاد ممتاز از دانشگاه تهران و دريافت نشان درجه يك علمي از رياست محترم جمهوري اسلامي ايران در تاريخ در سال 1374 اشاره کرد.

وی همچنین در سال ۱۳۸۵ خورشیدی به خاطر نگارش کتاب تاریخ تحلیلی اسلام برندهٔ جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی شد.

ترجمه‌ي شیوای نهج‌البلاغه،از جمله ماندگارترین آثار سيدجعفر شهيدي است.

آفتاب

متن كامل پيام تسليت رييس موسسه‌ي بين المللي گفت‌وگوي فرهنگ‌ها و تمدنها به مناسبت درگذشت دكتر شهيدي به اين شرح است:

"بسم الله الرحمن الرحيم
وقتي ستاره اي درخشان که آسمان جان مشتاقان فضيلت و دانائي را روشن مي کند، فرو مي ميرد تاريکي را بيشتر مي‌شود احساس کرد.

اندوه غيبت آفتاب پربرکت وجود استاد مؤمن، بافرهنگ و دانشمند و فضيلت پرور حضرت آقاي دکتر سيد جعفر شهيدي افزون تر از آن است که به وصف درآيد.

من اين ضايعه دردناک را به همه زنان و مردان بافضيلت واصحاب علم و فرهنگ و هنر و به خصوص خانواده معزز و با کمال او تسليت عرض مي کنم ،اميدوارم خداوند منان روان بلند او را با حضرت سيد الشهدا که در ايام عزاداري او به سر مي بريم و استاد نيز عاشقانه بر آستان او سر ارادت فرود مي‌آورد محشور فرمايد و به بازماندگان مکرم، به خصوص فرزندان فاضل او صبر و اجر و سلامت عنايت کند.

سيد محمد خاتمي

86/10/23

تابناک