![]() |
![]() |
|
| تاریخ و جغرافیای ممسنی، ادبیات، فرهنگ عامه و فلکلوریک |
|
الف) موقعيت جغرافيايي و اقليمي ممسني: اين شهرستان از شمال به شهرستان سپيدان و استان كهكيلويه و بويراحمد و از غرب به استانهاي كهكيلويه و بويراحمد و بوشهر و از جنوب به شهرستان كازرون و استان بوشهر و از شرق به شهرستانهاي شيراز و سپيدان محدود است. شهرستان ممسني داراي دو شهر به نام نورآباد و مصيري است وسعت شهرستان 8000 كيلومتر مربع و (5/5 درصد) كل مساحت استان را به خود اختصاص داده است. داراي چهار بخش: بخش دشمن زياري شامل دهستانهاي دشمنزياري و مشايخ بخش رستم شامل: دهستانهاي رستم1، رستم2، رستم3 و پشتكوه رستم. بخش ماهورميلاتي شامل: دهستانهاي ماهور و ميشان بخش مركزي شامل: دهستانهاي بكش1، بكش2، جاويد ماهوري، جوزاروفهليان. شهرستان ممسني داراي قريب به 600 روستا ميباشد. شهرستان ممسني از نظر اقليمي داراي 3 اقليم است. 1-اقليم گرم و خشك: اين اقليم محدودهاي از شهرستان را كه در مجاورت با شهرستان گچساران، گناوه و نواحي ساحلي را زير پوشش دارد. 2-اقليم معتدل و مرطوب: اين اقليم محدودهاي از شهرستان را كه در مجاورت شهرستان كازرون و استان كهكيلويه و بويراحمد واقع شده و دشتهاي حاصلخيز مصيري، نورآباد، فهليان، دهنو از جمله اين مناطق است. 3-اقليم سردسيري بخش دشمنزياري همجوار با شهرستان سپيدان 4-حداكثر ما در مردادماه 5/41 درجه سانتيگراد و حداقل دما در ديماه 5/4 درجه سانتيگراد بوده و ميانگين بارندگي شهرستان 550 ميليمتر ارسال ميباشد. شهرستان ممسني كوهستاني بوده است كه جهت آنها همان جهت عمومي كوههاي زاگرس است كه از شرق به سوي غرب كشيده شده است و هر چه به طرف غرب و جنوب غربي ادامه دهيم از ارتفاعات كاسته و بر وسعت درهها و اراضي كوهپايهاي افزوده ميشود. مهمترين ارتفاعات شهرستان عبارتند از: كوه رنج، كوه زرآور، كوه تاسك، ميباشد. رودخانه و درياچهها: مهمترين رودخانههاي شهرستان عبارتند از رودخانه فهليان، رودخانه كتي، رودخانه تنگ شيو، رودخانه سرآب سياه، و همچنين از تالابهاي برمشور در غرب بابامنير و هفت برم در بخش دشمنزياري ميتوان نام برد. ب: پيشينه تاريخي شهرستان ممسني بنا به اسناد و كتب تاريخي و كاوشهاي باستانشناسي و نظريههاي مردم شناسي سابقه تاريخي شهرستان ممسني به سه بخش منفك ميگردد. الف) دوران قبل از تاريخ وجود جنگلها و مراتع گسترده، منابع غني آب و خاك، دشتهاي حاصلخيز و كمشيب، تنوع آب و هوايي و گياهي و شكار فراوان همه و همه شرايط مساعد و مطلوبي بودند تا تمدنهاي اوليه پيش از تاريخ در اين اقليم پهناور شكل گرفته، رشد و نويافته و قرنها دوام بياوند و آثار آن تا به امروز بر جاي ماند. ممسني در طول دوران بعنوان پل ارتباطي ميان حوزههاي پارس، خوزستان، كهكيلويه، زاگرس، بوشهر، و خليج فارس قرار گرفته و ميتوان با تحقيقات علمي و باستانشناسي كليه فرهنگ و تمدنهاي پيش از تاريخ استانهاي همجوار را نيز در آن جستجو كرد. آثار بجا مانده از دوران پيش از تاريخ در اين شهرستان مربوط به هزارهي سوم تا هشتم قبل از ميلاد است كه در قالب تپههاي باستاني نمودار است از جمله تپه نورآباد ثبت شده در فهرست آثار ملي مربوط به 4500 سال قبل از ميلاد، تل بختياري در فاصله سه كيلومتري نورآباد (هزاره پنجم قبل از ميلاد)، تل جوي نورآباد و تپه ديمه ميل مربوط به هزاره سوم و چهارم، تپه كوزهگران و دهها تپه و نقطه مربوط به آثار و ابنيههاي قبل از تاريخ مورد توجه و علاقه كاوشگران و باستانشناسان خارجي و داخلي و معرف وجود اقوام و تمدن قبل از تاريخ در اين مرز و بوم است. ب)دوران تاريخي اين شهرستان مربوط به اوايل هزاره سوم پيش از ميلاد مسيح ميباشد كه از جمله اين تمدنها نقش برجسته كورنگون مربوط به دوره عيلام در دو هزارو چهارصد سال پيش از ميلاد- گوردخمه سنگي فهليان مربوط به دوران ماد در هفتصد سال پيش از ميلاد - گوردخمه داودختر روستاي مراسخوان مربوط به ششصد و پنجاه سال پيش از ميلاد- كاخهاي هخامنشي روستاي سروان - تل كاخداداد گچگران مربوط به پانصدسال پيش از ميلاد- آتشگاه ميل اژدها مربوط به دوران اشكانيان در يكصد و بيست سال پيش از ميلاد- نقش برجسته سرآب بهرام- شهرتوج- شهر نوبندگان- شهرخوبذان (فهليان) و سد منصورآباد مربوط به دوران ساساني ميباشد. پ) دوران اسلامي آثار و ابنيه تاريخي اسلامي در اقصي نقاط ممسني موجودند از جمله آنها ميتوان شهر خفرك و تشگه در شوسني و مصيري و شهر چهاربازارتل اسپيد را نام برد. بنا به گفتار و نوشتار مورخان قرون آغازين اسلامي و غيره سرزمين ممسني خواستگاه حكومتهاي ايلامي - انزاني-مادي- هخامنشي- اشكاني- و سلسلههاي اسلامي بوده و يكي از مراكز مهم فرمانروايان محلي ساتراپي پهناور به شمار ميرفته است. نام قديمي اين شهرستان در بدو تشكيل انزان يا انشان و انبوران و نوبندگان سپس شولستان و در اواخر سلسله صفوي به ممسني تغيير نام يافت. ج: وضعیت فرهنگی و اجتماعی زبان: گويش مردم ممسني لري ميباشد كه قرابت آن به دوران ساساني برميگردد. و اهالي بخشهاي مركزي-دشمن زياري و رستم و قسمتي از بخش ماهور ميلاتي به اين زبان تكلم ميكنند. زبان تركي: بخشي از ايلات و عشاير بخش ماهور ميلاتي با آن تكلم ميكنند كه تيرههايي از ايل بزرگ قشقايي در قالب دو طايفه كشكولي و دره شوري ميباشند. زبان عربي: ساكنين دو روستاي عرب خنيمه و خاكك در دهستان رستم 2 به زبان عربي تكلم ميكنند و همچنين به لهجه لري هم تسلط كامل دارند. فرهنگ: ممسني متشكل از چهار طايفه دشمنزياري، رستم، جاويد، بكش با فرهنگ طايفهاي و عشيرهاي اعتقادات عميق مذهبي و ديني توام با آداب و رسوم و سنن نيك چند هزار ساله از ويژگيهاي اساسي اين فرهنگ است. روحيه غالب در اين شهرستان عبارتند از سلحشوري، مهماننوازي، شجاعت و دليري توام با صفا و صميميت روستايي با عرف و عادتهاي جمعي و سنتي داراي يك حوزه علميه با 79 نفر طلبه كه از اين تعداد 30نفر پسر و 49 نفر دختر بوده و داراي سه مركز آموزش عالي (دانشگاه پيام نور- دانشگاه آزاد و آموزشكده فني) و يك كتابخانه عمومي و 135 مسجد و 3 حسينيه و داراي انجمنهاي فرهنگي و هنري من جمله انجمن شعر و ادب، نقاشي، خوشنويسي، نمايش و موسيقي ميباشد. آداب و رسوم: مردم شهرستان ممسني همچون ساير مناطق از ديرباز سنن فرهنگي خويش را از گذشتگان به ارث برده و اين سنن و آداب و رسوم از بدو تاكنون در شهرستان ممسني رايج و مردمان اين شهرستان به آن پاي بند و در اجراي آن راغب و خصايصي از جمله مهماننوازي- شجاعت- صلهارحام- از خودگذشتگي- صداقت در گفتار و كردار- دينباوري-تعصبات ناموسي-تعصبات مذهبي- تعصبات قومي و طايفهاي و رسومات و جشنهاي شادمانه (عروسي و عزاداري) و غيره از مختصات بارز فرهنگ اين شهرستان ميباشد. قوميت: ممسني از چهار طايفه بزرگ لر شامل بكش- جاويد- دشمنزياري و رستم كه حدود 80% ساكن و 20% كوچ رو ميباشد. دو طايفه بزرگ كشكولي و دره شولي از ايل قشقايي كه 80% كوچ رو و بقيه در بخش ماهور ميلاتي سكونت قشلاقي دارند. آثار تاريخي: اثرهاي تاريخي شهرستان ممسني به سه بخش منفك ميشود. 1-آثار پيش از تاريخ 2-دوران تاريخي 3-دوران اسلامي آثار پيش از تاريخ شهرستان ممسني مرتبط با هزاره هفتم تا هشتم پيش از ميلاد مسيح ميباشد و آثار تاريخي آن از دو هزار و چهارصد سال پيش از ميلاد مسيح و آثار اسلامي آن از سال 18 هجري تاكنون در خاك و زير خاك مدفون و پا برجا ميباشند. مهمترين آثار تاريخي شهرستان ممسني نقش برجسته كورنگون عيلامي واقع در بخش رستم است كه قدمت تاريخي آن يك هزاره پيش از آمدن آرياها به فلات ايران كشانده ميشود و اين نقش طبق كاوشهاي علمي مربوط به 2400 سال پيش از ميلاد برآورده گرديده است. دومين اثر مربوط به داودختر يا (دي و دوور ) است كه تاريخ آن مربوط به 650 سال پيش از ميلاد مسيح ميباشد. بر خلاف مقابر هخامنشي در تخت جمشيد و نقش رستم كه همه از يك طبقه ساخته شدهاند مقبره داودختر از دو طبقه عالي ساخته و پرداخته شده است كه بسياري از محققان اروپايي دربارهي او نظرياتي ابراز نمودهاند. سومين اثر كاخ هخامنشي سروان و تل كاخداداد گچگران ميباشد كه قدمت تاريخي آنها مربوط به 500 سال پيش از ميلاد مسيح برآورد گرديده است. چهارمين اثر تاريخي آتشكده ميل اژدهاي اشكاني ميباشد كه در 120 سال پيش از ميلاد مسيح ساخته شده است. پنجمين اثربناهاي تاريخي اسلامي ميباشد كه از قرون آغازين اسلام اين بناها ساخته و پرداخته گرديدهاند بطوريكه اين ابنيههاي تاريخي در جاي جاي ممسني به وفور قابل رويت و پا برجا هستند. -ويژگي تاريخي: سرزمين ممسني از نقاط تاريخي و باستاني، مهد تمدن ايران و بخشي ازانشان يا انزان پايتخت كورش كبير آوردگاه تمدنها و اقوام مختلف در طول تاريخ بوده است. آثار و دست نوشتههاي بجا مانده از هزاره سوم تا هشتم قبل از ميلاد حاكي است كه ممسني از مناطقي است كه اولين جرقه تمدن ايراني زده شد و مشاهير و عالمان و بزرگان ممسني حافظ و امانتدار اين مواريث ارزشمند بود. از جمله تمدنها و آثار تاريخي به جا مانده، نقش كورنگون مربوط به دوره ايلام، گوردخمه سنگي فهليان مربوط به دوره مادها، قبل از ميلاد حاكي است كه ممسني از مناطقي است كه اولين جرقه تمدن ايراني زده شد و مشاهير و عالمان و بزرگان ممسني حافظ و امانتدار اين مواريث ارزشمند بود. از جمله تمدنها و آثار تاريخي به جا مانده، نقش كورنگون مربوط به دوره ايلام، گوردخمه سنگي فهليان مربوط به دوره مادها، گوردخمه داودختر، ته ستونهاي هخامنشي روستاي سروان، آتشكده ميل اژدها مربوط به دوره اشكانيان، نقش برجسته بهرام گور، شهر توج، شهر نوبندگان و شهر خوبدان مربوط به دوره ساساني ميتوان نام برد. شاخص فرهنگي : سلحشوري، شجاعت، پايمردي، ايثارگري، مهماننوازي و صداقت از جمله ويژگيهاي بارز و شاخص اين شهرستان نسبت به ساير مناطق كشور است. و مردم قوم لر و ايل ممسني مشهور به اين ويژگيها هستند. جوانان و نخبگان اين شهرستان در دانشگاههاي سراسر كشور از تعداد و استعداد موقيعت منحصر بفردي دارند. كسب رتبههاي 1 و2 رقمي كنكور، خيل عظيم دانشجويان، قضاوت و فرهنگيان بحدي است كه اين شهرستان به دانشجويانش در مراكز علمي و آكادميك مشهور و معروف است. رقابت شديد تحصيل بين دانشآموزان و اولياء آنان، ارزش والاي علم و تحصيل در فرهنگ عمومي شهرستان، مدارس موفق و معلمان و مدرسان پركار از جمله ويژگيهاي مبرز اين شهرستان است. وضعيت شهرستان ممسنی از نظر تقسيمات كشوري: -تعداد شهر: شهرستان ممسني داراي دو شهر نورآباد و مصيري ميباشد. -تعداد بخشها: داراي 4 بخش مركزي، رستم، دشمن زياري و ماهور ميلاني ميباشد. -تعداد دهستانها: شهرستان داراي 13 دهستان به شرح: رستم1، رستم2، رستم3، پشتكوه رستم، ميشان، بكش1، بكش2، جاويد ماهوري، جوزاروفهليان، دشمن زياري و مشايخ ميباشد. -تعداد آباديها: شهرستان ممسني داراي قريب به 600 روستا ميباشد. -وسعت: وسعت تقريبي شهرستان 8000 كيلومتر مربع و (5/5 درصد) كل مساحت استان را به خود اختصاص داده است. -جمعيت: براساس سرشماري نفوس و مسكن سال 1375 سازمان برنامه و بودجه استان فارس:
تعداد مراكز آموزش عالي موجود در شهرستان: در سطح شهرستان 3 مركز آموزش عالي وجود دارد. -دانشگاه پيام نور با تعداد 2218 نفر دانشجو. -دانشگاه آزاد اسلامي با تعداد 1250 نفر دانشجو. -آموزشكده فني با تعداد 200 نفر دانشجو. -شهرستان فاقد دانشكده علومپزشكي است. -شهرستان داراي دو حوزهي علميه برادران و خواهران با 79 طلبه فعاليت دارند. -تعداد كتابخانه هاي عمومي: شهرستان داراي دو كتابخانه يكي كتابخانه شهيد مطهري و ديگري كتابخانه معلم ميباشد. امكانات تربيت بدني : -استاديوم ورزشي شهيد لشكري نورآباد شامل: سالن واليبال و بسكتبال، سالن پينگپنگ، كشتي و زمين چمن. -استاديوم ورزشي بخش رستم شهر مصيري: شامل سالن واليبال و بسكتبال. -سالن ورزشي روستاي حسني دشمنزياري -سالن ورزشي روستاي بابامنير ماهور ميلاتي -تعداد 27 مورد زمين خاكي فوتبال در سطح روستاهاي شهرستان ممسني. وضعيت شهرستان از نظر كشاورزي: -ميزان كل اراضي زير كشت: ميزان كل اراضي زير كشت اعم از ديم و آبي 93292 هكتار ميباشد. -ميزان اراضي تحت اشتغال باغات: ميزان اراضي تحت اشتغال باغات جمعاً 19540 هكتار ميباشد. -ميزان اراضي زير كشت زراعي: ميزان اراضي زير كشت زراعي 93292 هكتار ميباشد. -ميزان كل محصولات زراعي و باغي: سالانه 100 هزار تن گندم، 40هزارتن برنج، 150 هزارتن محصولات زراعي و صيفي، 80هزار تن انگور و بيش از 4 هزار تن مركبات و زيتون. -ميزان محصولات توليد باغي: 80هزار تن انگور و بيش از 4 هزار تن مركبات و زيتون. -محصولات عمده باغي: انگور، پرتقال، ليموترش، انار، ليموشيرين و زيتون. -ميزان محصولات زراعي: 150 هزار تن محصولات زراعي و صيفي. -تعداد چاههاي كشاورزي: 2245 حلقه -تعداد چاههاي عميق و نيمه عميق برقدار: 862 حلقه -تعداد چاههاي نيمه عميق دستي: 1599 حلقه -تعداد قنوات: 16 حلقه -تعداد چشمهها: 58 حلقه وضعيت شهرستان از نظر صنعت: -تعداد واحدهاي صنعتي فعال: 18 مورد شامل: تعاوني 119 بستهبندي داروهاي گياهي، تعاوني 416 برنجكوبي، فرآوردههاي لبني رادك، تعاوني 403 صنايع فلزي، تعاوني گچ خشايار، تعاوني 226 قطعات بتوني، تعاوني 385 نور آجر، مواد شوينده ملايم، تعاوني 412 صنايع چوبي، مجتمع توليد، تبديلي پاس، كشتارگاه صنعتي طيور ممسني، ماكاروني زمرد، تعاوني خود اشتغالي توليد پوشاك، تعاوني توليد پوشاك 120 ممسني، توليد پوشاك مهديه، ريسندگي پشتم شجاعيان، توليد تشك و لحاف، توليد ادوات كشاورزي. -تعداد شاغلين در صنعت: جمعاً تعداد 226 نفر شاغل ميباشد. -تعداد واحدهاي صنعتي غيرفعال 7 مورد شامل: تانكرسازي ماهور ميلاتي، نايلن و نايلكس اتحاد، تعاوني ميشان رنگ، تعاوني 396 چاپ فلكس، تعاوني 32 گلساريخمك، قند كله و حبه سامان، توليد پوشاك طنين. وضعيت شهرستان از نظر خدمات زيربنايي: الف: راهها: شهرستان بيش از 1200 كيلومتر راهفرعي روستايي موجود كه از اين تعداد تنها 300 كيلومتر آسفالته و 320 كيلومتر راه شوسه و 580 كيلومتر خاكي ميباشد بطوريكه تقريباً بيش از 200 روستا فاقد راه مناسب ميباشد. ب: گاز: -تعداد كل انشعابات گاز: شهرستان داراي 11806 شركت ميباشد. -تعداد علمكهاي منصوبه: تعداد علمكهاي نصب شده 10686 مورد ميباشد. -طول شبكههاي گاز رساني، طول شبكه هاي گاز رساني 223 كيلومتر ميباشد. -تعداد روستاهاي برخوردار از گاز: روستاهاي فهليان و تعداد 28 روستا از خومهزار تا باباميدان در دست اجراي گازرساني ميباشد. -تعداد شهرهاي برخوردار از گاز: شهرهاي نورآباد و مصيري ج: ارتباطات: -تعداد مراكز تلفن شهري: شهرستان داراي 32 مركز تلفن شهري است. -تعداد مراكز تلفن روستايي: شهرستان داراي 66 مركز دفتر روستايي است. -تعداد شماره تلفنهاي ثابت منصوبه: شهرستان داراي 29540 تلفن ثابت منصوبه مي باشد. -تعداد شماره تلفنهاي همراه: شهرستان داراي 4417 شماره تلفن همراه فعال ميباشد. د: آب و برق: -تعداد مشتركين برق: تعداد مشتركين برق جمعاً 32659 مشترك ميباشد. -تعداد مشتركين آب آشاميدني: جمع كل مشتركين آب آشاميدني اعم از روستايي و شهري 31650 انشعاب ميباشد. -تعداد مشتركين آب آشاميدني شهري: شهرستان داراي 13650 مشترك آب آشاميدني است. -تعداد مشتركين آب آشاميدني روستايي: شهرستان داراي 18000 انشعاب آب آشاميدني روستايي ميباشد. -تعداد سدهاي موجود با ذكر نام: شهرستان فقط داراي يك سد به نام پارسيان كه فعلاً در دست مطالعه ميباشد. ه: امور بهداشتي و درماني: -تعداد مراكز بهداشتي: شهرستان داراي 24 مركز بهداشتي است. -تعداد خانههاي بهداشت فعال: شهرستان داراي 100 خانه بهداشت فعال ميباشد. -تعداد تختهاي بيمارستاني: بيمارستان وليعصر تنها بيمارستان شهرستان ميباشد كه داراي 96 تخته مصوب ميباشد كه در حال حاضر 136 تخت فعال دارد. و: جاذبههاي گردشگري و ميراث فرهنگي: شهرستان ممسني از نقاط تاريخي و باستاني فراواني از جمله نقش گورنگون مربوط به دوره ايلام، گوردخمه سنگي فهليان مربوط به دوره مادها، گوردخمه داودختر، ته ستونهاي هخامنشي روستاي سروان، آتشكده ميل اژدها مربوط به دوره اشكانيان، نقش برجسته بهرام گور، شهر توج، شهر نوبندگان و شهر خوبذان مربوط به دوره ساساني ميتوان نام برد. -شهرستان ممسني داراي جاذبههاي طبيعي و تفرجگاههايي از جمله تنگ بوان، ميل اژدها، نقش سرآب بهرام، سرآب رود، پا قلعه، سرآب سياه، آبشار تنگ ساو آبشار سالاري و درياچه برمشور كه هر ساله پذيراي گردشگران فراواني ميباشد. آمار شهدا و جانبازان، آزادگان: اين شهرستان داراي 650 شهيد، 1805 جانباز، 120 نفر آزاده ميباشد. ويژگيهاي جمعيتي: براساس سرشماري نفوس و مسكن سال 1375 سازمان برنامه و بودجه استان فارس.
2- آموزش عالي: درسطح شهرستان 3 مركز آموزش عالي وجود دارد: الف: دانشگاه پيام نور مركز ممسني ب: دانشگاه آزاد اسلامي مركز ممسني ج: آموزشكده فني الف) دانشگاه پيام نور داراي 2218 نفر دانشجو در رشتههاي تحصيلي علوم انساني شامل: حسابداري، مديريت دولتي، زبان و ادبيات فارسي، علوم تربيتي، علوم اجتماعي، حقوق، جغرافيا. علوم پايه شامل: رياضي، فيزيك و علوم كامپيوتر كه 1552 نفر بومي و 666 نفر بومي ميباشد و داراي تعداد 74 مدرس ميباشد. تشكلهاي و انجمنهاي علمي و ادبي موجود در دانشگاه: 1-انجمن ادبي هفتهنامه چشمه 2-بسيج دانشجويي فصلنامه انديشه سبز 3-انجمن علمي رشتههاي مديريت دولتي، حسابداري، علوم اجتماعي، حقوق، جغرافيا و ادبيات فارسي. 4-انجمن دانشجويي قشقايي، نشريه قره قاچ 5-كانون دانشجويي جوانان هلالاحمر 6-انجمن موسيقي كه به فعاليت خود ادامه ميدهند. لازم به ذكر است كه در اكثر اعتراضات و شكايات دانشجويان از نداشتن سالن جهت برنامههاي ورزشي، سياسي، علمي و فرهنگي گلايه و شكايت داشتهاند. ب: دانشگاه آزاد اسلامي: داراي 1250 نفر دانشجو كه در رشتههاي كارشناسي حقوق، كارداني ناپيوسته كامپيوتر، كارداني پيوسته كامپيوتر، كارداني ناپيوسته آموزش ابتدايي، كارداني پيوسته حسابداري و كارداني ناپيوسته حسابداري و داراي 769 نفر دانشجوي بومي و 481 نفر دانشجوي غيربومي ميباشد. دانشجويان اين دانشگاه در زمينههاي كانون انديشه سازان جوان، بسيج دانشجويي، كانون دانشجويي هلال احمر و يك نشريه تحت عنوان وفاق فعاليت دارند و اعضاء هئيت علمي دانشگاه حدود 11 نفر و 96 مدرس حقالتدريسي ميباشد. ج: آموزشكده فني: داراي 200 نفر دانشجو و دو رشته تحصيلي مكانيك خودرو و برق صنعتي است و حدود 90% دانشجويان بومي شهرستان ميباشد. آموزشكده فاقد هئيت علمي و داراي تشكل بسيج دانشجويي ميباشد. 3-آموزش و پرورش:
4-مراكز مذهبي:
7-مراكز هنري و كتابخانه -تعداد كتابخانههاي دولتي: 1-كتابخانه شهيد مطهري 2-كتابخانه معلم -تعداد مراكز هنري: الف: موسسه فرهنگي و هنري شبنم كه در زمينههاي فرهنگي و هنري فعاليت دارد. ب: خانه فرهنگ كه در زمينههاي خوشنويسي، نقاشي، تاتر و موسيقي فعاليت دارند. ج: كتابخانه خصوصي در شهرستان وجود ندارد. |